Il-protezzjoni tar-rwol tax-xjenza bħala ġid pubbliku globali f'era ta' kompetizzjoni ġeopolitika

Ix-xjenza qed tiġi ffurmata dejjem aktar minn kompetizzjoni ġeopolitika, interessi personali u ġlidiet għal vantaġġi teknoloġiċi u ta’ riżorsi. Dan qed inaqqar il-kapaċità tax-xjenza li taqdi lis-soċjetajiet u tindirizza sfidi globali kondiviżi, filwaqt li qed tintensifika l-politiċizzazzjoni u s-subordinazzjoni tagħha għal interessi strateġiċi u speċjali.

Ix-xjenza hija kemm vittma ta’ dawn l-iżviluppi kif ukoll forza li tista’ taggrava l-kunflitti u t-tensjonijiet. Il-kompetizzjoni attwali fuq teknoloġiji ewlenin (inklużi t-tlielaq tal-armi militari) tenfasizza n-natura doppja inerenti tal-użu tal-għarfien xjentifiku. F’dan il-kuntest, ir-rwol fdat tax-xjenza bħala ġid pubbliku globali[1], riżorsa kondiviża li tibbenefika lil kulħadd u tibqa’ aċċessibbli bil-miftuħ, jinsab f’riskju li jiġi dejjem aktar imnaqqar mill-kompetizzjoni strateġika u l-frammentazzjoni ġeopolitika.

Hekk kif l-indħil politiku u ideoloġiku qed isaħħaħ dejjem aktar l-aġendi u r-riżultati tar-riċerka, l-użu tal-evidenza xjentifika fit-tfassil tal-politika qed jiġi distort. Il-politiċizzazzjoni u l-frammentazzjoni dejjem jikbru tas-sistemi xjentifiċi qed jirrestrinġu gradwalment il-kollaborazzjoni u l-kondiviżjoni tad-dejta, filwaqt li jagħmlu l-aċċess għall-għarfien xjentifiku dejjem aktar irregolari. Fl-istess ħin, il-prijoritizzazzjoni tal-interessi ġeopolitiċi u personali qed trawwem kulturi ta’ insularità xjentifika u qed taċċellera l-erożjoni tal-abbiltà tar-riċerkaturi li jwettqu riċerka liberament u, f’xi kuntesti, b’mod responsabbli.[2]

L-ebda sistema xjentifika mhi immuni għall-pressjonijiet, kemm interni kif ukoll esterni. Ir-restrizzjonijiet fuq kif ix-xjenza titwettaq u tinqasam mhumiex limitati għal kuntesti fraġli jew affettwati minn kunflitt iżda huma evidenti fir-reġjuni kollha u fil-livelli kollha ta’ kapaċità xjentifika. Żviluppi reċenti juru li l-indħil politiku issa qed jaffettwa s-sistemi ta’ riċerka li qabel kienu maħsuba li kienu iżolati minn pressjonijiet bħal dawn. Ir-restrizzjonijiet dejjem jikbru madwar il-libertà akkademika globalment, li jinkludu d-dgħufija tal-awtonomija istituzzjonali, jindikaw theddida trasformazzjonali għall-abbiltà tax-xjenza li titkellem lil hinn mill-fruntieri u l-konfini. Kunflitti fit-tul iddestabbilizzaw l-infrastrutturi nazzjonali tar-riċerka u qed jikkontribwixxu għal proċess imtawwal ta’ telf ta’ talent.[3] L-ispostament tax-xjenzati u t-telf tax-xogħol tagħhom huwa wieħed mill-akbar theddid li qed tiffaċċja l-ekosistema globali tar-riċerka tagħna,[4] [5] [6] dejjem aktar ukoll madwar il-Punent. L-erożjoni tas-sistemi nazzjonali tar-riċerka, ikkawżata minn attakki diretti fuq istituzzjonijiet u persunal, hija arma tal-gwerra. Biex nimxu 'l quddiem, irridu, bħala komunità xjentifika konnessa globalment, nibnu mekkaniżmi ta’ protezzjoni u rkupru aktar effettivi.[7]

L-isfidi l-aktar urġenti tas-soċjetajiet tagħna, bħat-tibdil fil-klima, id-degradazzjoni ambjentali, it-theddid għas-saħħa pubblika, it-tfixkil teknoloġiku u l-kunflitt, se jibbenefikaw minn strateġija kondiviża ta’ protezzjoni. Ir-risposti għal dawn l-isfidi globali jiddependu fuq għarfien xjentifiku indipendenti, trasparenti u disponibbli internazzjonalment u fehim kondiviż. Viżjoni planetarja ta’ ġestjoni u soluzzjoni tal-problemi lil hinn mill-konfini nazzjonali u reġjonali hija imperattiva, peress li sistemi xjentifiċi frammentati jew ristretti ma jistgħux jissodisfaw dawn id-domandi. Ix-xjentisti għandhom jaħdmu flimkien biex jirrikonoxxu, jipproteġu u jsostnu d-dritt tan-nies kollha li jipparteċipaw fix-xjenza u jibbenefikaw minnha.[8]

Dan id-dritt jipprovdi qafas ta’ prinċipju u prattiku għall-fehim u l-indirizzar tal-isfidi ppreżentati hawn fuq billi jafferma kemm intitolament universali għall-aċċess u l-kontribuzzjoni għall-għarfien xjentifiku b’mod responsabbli kif ukoll l-obbligi li għandhom l-istati biex jippermettu tali kundizzjonijiet. Jgħaqqad l-intrapriża xjentifika mal-għanijiet tas-sostenibbiltà, l-ekwità u l-benesseri kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak internazzjonali. Billi jenfasizza li l-infrastruttura u l-persunal xjentifiku (ċivili) għandhom, għall-inqas, jiġu ttrattati bħala miri protetti aktar milli leġittimi, jirrikonoxxi li r-restawr tal-kapaċità xjentifika wara attakki huwa essenzjali għall-benesseri nazzjonali, reġjonali u internazzjonali u l-istabbiltà ekonomika.

Hija meħtieġa b'mod urġenti azzjoni kkoordinata biex jiġu protetti l-kundizzjonijiet li taħthom id-dritt li wieħed jipparteċipa fix-xjenza u jibbenefika minnha jista' jiġi eżerċitat bis-sħiħ u li taħthom ix-xjenza tista' tiffunzjona bħala ġid pubbliku globali. Dan ifisser:

• li l-Membri tal-ISC jinvolvu ruħhom mal-pari u l-gvernijiet tagħhom għas-salvagwardja tal-libertà u l-integrità xjentifika minn indħil politiku, ideoloġiku u indebitu relatat mas-sigurtà[9];
• li l-gvernijiet u l-atturi xjentifiċi reġjonali u multilaterali jaħdmu biex iżommu kollaborazzjonijiet internazzjonali filwaqt li jindirizzaw tħassib leġittimu dwar is-sigurtà b'mod proporzjonat;
• li l-protezzjoni tax-xjentisti, id-dejta u l-infrastrutturi tar-riċerka, partikolarment f'sitwazzjonijiet ta' kriżi, kunflitt jew instabbiltà, tingħata prijorità bl-użu ta' mezzi xierqa għat-tħejjija u r-rikostruzzjoni[10].

Dawn il-prijoritajiet jinkludu li jiġi żgurat li l-evidenza xjentifika tkun sistematikament inkorporata fit-teħid ta' deċiżjonijiet multilaterali[11]. F'dinja interdipendenti, fejn id-deċiżjonijiet għandhom konsegwenzi transkonfinali, is-salvagwardja tax-xjenza indipendenti, responsabbli, miftuħa u kollaborattiva internazzjonalment hija essenzjali għall-eżerċizzju responsabbli tas-sovranità. L-għarfien xjentifiku kritiku għall-avvanz u l-protezzjoni tal-ġid komuni globali m'għandux ikun subordinat għal interessi nazzjonali dojoq.

Ix-xjenza tagħti l-akbar valur tagħha, inkluż fil-governanza tal-ġid komuni globali, meta tiffunzjona bħala intrapriża kollaborattiva u sforz ġenwinament globali; meta tiġġenera għarfien, innovazzjoni u tgħin biex issolvi problemi globali.[12] Fl-istess ħin, is-sistema xjentifika globali trid tadatta għar-realtajiet tal-kompetizzjoni ġeopolitika mingħajr ma tabbanduna l-prinċipji tal-ftuħ, il-kooperazzjoni u l-indipendenza xjentifika.

Referenzi

[1] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Ix-xjenza bħala Ġid Pubbliku Globali2021; u l-Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Perspettivi Kontemporanji dwar il-Libertà u r-Responsabbiltà fix-Xjenza. 2021. https://council.science/our-work/freedom-and-responsibility-in-science/

[2] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Prinċipji ta' Libertà u Responsabbiltà fix-Xjenza. 2022. https://council.science/freedom-and-responsibility-in-science/

[3] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Appoġġ għal Xjentisti Palestinjani f'Riskju u Spostati. 2024. https://council.science/news/supporting-at-risk-and-displaced-palestinian-scientists/

[4] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). L-Għarfien Xjentifiku li Qed Jintilef minħabba l-KunflittBlogg, 2021. https://www.bbc.com/storyworks/unlocking-science/the-scientific-knowledge-being-lost-to-conflict

[5] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Appoġġ għal Xjentisti Palestinjani f'Riskju u Spostati. 2024. https://council.science/news/supporting-at-risk-and-displaced-palestinian-scientists/

[6] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Dikjarazzjoni dwar is-Sudan. 2023. https://council.science/blog/statement-sudan/

[7] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Il-Protezzjoni tax-Xjenza fi Żminijiet ta' Kriżi: Kif Nistgħu Nieqfu Nirreaġixxu u Nsiru Aktar Proattivi? 2023. https://council.science/publications/protecting-science-in-times-of-crisis/

[8] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Id-Dritt li Tipparteċipa fix-Xjenza u Tibbenefika Miegħu: Interpretazzjoni tal-ISC. 2024. https://council.science/our-work/right-to-science/

[9] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Prinċipji ta' Libertà u Responsabbiltà fix-Xjenza. 2022.

[10] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Protezzjoni tax-Xjenza fi Żminijiet ta' Kriżi2023; u l-Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Xjenza fi Żminijiet ta' Kriżi riżorsi tal-proġett.

[11] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Ix-xjenza bħala Ġid Pubbliku Globali. 2021. https://council.science/publications/science-as-a-global-public-good/
Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Dikjarazzjonijiet dwar il-multilateraliżmu u r-riskji globali.

[12] Kunsill Internazzjonali tax-Xjenza (ISC). Kollaborazzjoni Xjentifika Internazzjonali: Vitali Iżda VulnerabbliDikjarazzjoni, Ġunju 2025. https://council.science/statements/international-scientific-collaboration-vital-yet-vulnerable/

Stampa minn Bażi tad-Dejta tar-Riżorsi on Unsplash.

Jekk jogħġbok attiva JavaScript fil-browser tiegħek biex timla din il-formola.

Ibqa' aġġornat bin-newsletters tagħna

email *

JMISS

email *

isem *

ewwel

aħħar

Liema newsletter(i) tixtieq tirċievi? *

• Bullettin Ewlieni: ISC Kull Xahar
• Xjenza għat-Tnaqqis tar-Riskju tad-Diżastri
• Xjenza fl-aġġornamenti tal-komunità tan-NU
• Xjenza miftuħa
• Twissijiet tax-Xogħol tal-ISC
• Aġġornamenti reġjonali: Amerika Latina u l-Karibew
• Aġġornamenti reġjonali: Afrika
• Aġġornamenti reġjonali: Asja-Paċifiku

Permessi għall-Użu tad-Data *

• Għandek il-kunsens tiegħi biex tibgħatli email

Tista' tibdel fehmtek fi kwalunkwe ħin billi tikklikkja l-link unsubscribe fil-footer ta' kwalunkwe email li tirċievi mingħandna, jew billi tikkuntattjana fuq [protett bl-email].

Aqra aktar dwar il-Politika ta' Privatezza tagħna: Regoli tal-privatezza.

Abbona